ಭಾರತೀಯ ರಾಜಕಾರಣದಲ್ಲಿ ‘ಸ್ಟಿಂಗ್ ಆಪರೇಷನ್’ (ಗುಪ್ತ ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆ) ಎಂಬ ಪದ ಹೊಸದೇನಲ್ಲ. ಭ್ರಷ್ಟಾಚಾರವನ್ನು ಬಯಲಿಗೆಳೆಯಲು ಮತ್ತು ವ್ಯವಸ್ಥೆಯೊಳಗಿನ ಕರಾಳ ಮುಖವನ್ನು ಜನರೆದುರು ತೆರೆದಿಡಲು ಆರಂಭವಾದ ಈ ತನಿಖಾ ಪತ್ರಿಕೋದ್ಯಮದ ಅಸ್ತ್ರ, ಕಾಲಾನಂತರದಲ್ಲಿ ರಾಜಕೀಯ ನಾಯಕರನ್ನು ಹಣಿಯುವ, ಬ್ಲಾಕ್‌ಮೇಲ್ ಮಾಡುವ ಹಾಗೂ ಸರ್ಕಾರಗಳನ್ನು ಉರುಳಿಸುವ ವ್ಯವಸ್ಥಿತ ಷಡ್ಯಂತ್ರವಾಗಿ ರೂಪಾಂತರಗೊಂಡಿದೆ. ಸ್ಟಿಂಗ್ ಆಪರೇಷನ್‌ಗಳಿಗೆ ಸಿಲುಕಿ ತಮ್ಮ ರಾಜಕೀಯ ಭವಿಷ್ಯವನ್ನೇ ಹಾಳುಮಾಡಿಕೊಂಡ, ಜೈಲು ಪಾಲಾದ ನಾಯಕರ ಇತಿಹಾಸ ದೊಡ್ಡದಿದೆ.
ರಾಷ್ಟ್ರ ಮತ್ತು ರಾಜ್ಯ ಮಟ್ಟದಲ್ಲಿ ರಾಜಕೀಯ ಸಂಚಲನ ಮೂಡಿಸಿದ ಪ್ರಮುಖ ಸ್ಟಿಂಗ್ ಆಪರೇಷನ್‌ಗಳ ಇತಿಹಾಸ ಇಲ್ಲಿದೆ.
1. ಭಾರತವನ್ನು ಬೆಚ್ಚಿಬೀಳಿಸಿದ್ದ ‘ತೆಹಲ್ಕಾ’ ಸ್ಟಿಂಗ್ (2001)
ಭಾರತೀಯ ರಾಜಕಾರಣದಲ್ಲಿ ಸ್ಟಿಂಗ್ ಆಪರೇಷನ್ ಎಂದರೆ ತಕ್ಷಣ ನೆನಪಾಗುವುದು 2001 ರ ‘ಆಪರೇಷನ್ ವೆಸ್ಟ್ ಎಂಡ್’. ‘ತೆಹಲ್ಕಾ’ ಸುದ್ದಿ ಸಂಸ್ಥೆಯ ಪತ್ರಕರ್ತರಾದ ಮ್ಯಾಥ್ಯೂ ಸ್ಯಾಮ್ಯುಯೆಲ್ ಮತ್ತು ಅನಿರುದ್ಧ್ ಬಹಲ್ ಅವರು ನಕಲಿ ಶಸ್ತ್ರಾಸ್ತ್ರ ವ್ಯಾಪಾರಿಗಳ ಸೋಗಿನಲ್ಲಿ ಈ ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆ ನಡೆಸಿದ್ದರು.
ಆಗಿನ ಆಡಳಿತಾರೂಢ ಎನ್‌ಡಿಎ ಸರ್ಕಾರದ ರಕ್ಷಣಾ ಒಪ್ಪಂದಗಳಲ್ಲಿ ನಡೆಯುತ್ತಿದ್ದ ಲಂಚಗುಳಿತನವನ್ನು ಈ ಸ್ಟಿಂಗ್ ಬಯಲಿಗೆಳೆಯಿತು. ಅಂದಿನ ಬಿಜೆಪಿ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಅಧ್ಯಕ್ಷರಾಗಿದ್ದ ಬಂಗಾರು ಲಕ್ಷ್ಮಣ್ ಅವರು 1 ಲಕ್ಷ ರೂಪಾಯಿ ಲಂಚ ಪಡೆಯುತ್ತಿದ್ದ ದೃಶ್ಯ ಕ್ಯಾಮೆರಾದಲ್ಲಿ ಸೆರೆಯಾಗಿತ್ತು. ಈ ಒಂದು ವಿಡಿಯೋ ದೇಶಾದ್ಯಂತ ಬಿರುಗಾಳಿ ಸೃಷ್ಟಿಸಿತು. ಬಂಗಾರು ಲಕ್ಷ್ಮಣ್ ತಮ್ಮ ಸ್ಥಾನಕ್ಕೆ ರಾಜೀನಾಮೆ ನೀಡಬೇಕಾಯಿತು ಮಾತ್ರವಲ್ಲ, 2012 ರಲ್ಲಿ ಅವರಿಗೆ ನ್ಯಾಯಾಲಯವು ಜೈಲು ಶಿಕ್ಷೆಯನ್ನೂ ವಿಧಿಸಿತು.
“ತೆಹಲ್ಕಾ ಸ್ಟಿಂಗ್ ಕೇವಲ ಭ್ರಷ್ಟಾಚಾರವನ್ನು ಮಾತ್ರ ಬಯಲಿಗೆಳೆಯಲಿಲ್ಲ, ಬದಲಾಗಿ ಗುಪ್ತ ಕ್ಯಾಮೆರಾಗಳು ಭಾರತೀಯ ರಾಜಕಾರಣದ ದಿಕ್ಕನ್ನೇ ಬದಲಾಯಿಸಬಲ್ಲವು ಎಂಬುದನ್ನು ಮೊದಲ ಬಾರಿಗೆ ಸಾಬೀತುಪಡಿಸಿತು.”
2. ಸಂಸತ್ತಿನಲ್ಲಿ ‘ಕ್ಯಾಶ್ ಫಾರ್ ವೋಟ್’ ಹಗರಣ (2008)
ಜುಲೈ 2008 ರಲ್ಲಿ ಯುಪಿಎ ಸರ್ಕಾರ ವಿಶ್ವಾಸಮತ ಯಾಚನೆ ಎದುರಿಸುತ್ತಿದ್ದಾಗ ನಡೆದ ಘಟನೆ ಭಾರತೀಯ ಪ್ರಜಾಪ್ರಭುತ್ವದ ಕರಾಳ ದಿನಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದು. ಸರ್ಕಾರದ ಪರವಾಗಿ ಮತ ಚಲಾಯಿಸಲು ತಮಗೆ ಕೋಟ್ಯಂತರ ರೂಪಾಯಿ ಲಂಚ ನೀಡಲಾಗಿದೆ ಎಂದು ಆರೋಪಿಸಿ, ಬಿಜೆಪಿ ಸಂಸದರು ಲೋಕಸಭೆಯ ಕಲಾಪದ ನಡುವೆಯೇ ನೋಟಿನ ಕಂತೆಗಳನ್ನು ಪ್ರದರ್ಶಿಸಿದರು.
ಒಂದು ಸುದ್ದಿ ವಾಹಿನಿಯ ಸಹಾಯದಿಂದ ಈ ‘ಕ್ಯಾಶ್ ಫಾರ್ ವೋಟ್’ ಸ್ಟಿಂಗ್ ಆಪರೇಷನ್ ನಡೆಸಲಾಗಿತ್ತು. ರಾಜಕೀಯ ಲಾಭಕ್ಕಾಗಿ ಶಾಸಕರ/ಸಂಸದರ ಖರೀದಿಯಂತಹ (ಕುದುರೆ ವ್ಯಾಪಾರ) ನೀಚ ಕೃತ್ಯಗಳು ಹೇಗೆ ನಡೆಯುತ್ತವೆ ಎಂಬುದನ್ನು ಇದು ಜಗಜ್ಜಾಹೀರು ಮಾಡಿತ್ತು. ಈ ಪ್ರಕರಣದಲ್ಲಿ ಹಲವು ನಾಯಕರ ಬಂಧನವೂ ಆಯಿತು.
3. ಪಶ್ಚಿಮ ಬಂಗಾಳದ ‘ನಾರದ’ ಸ್ಟಿಂಗ್ ಆಪರೇಷನ್ (2016)
ಪಶ್ಚಿಮ ಬಂಗಾಳದ ರಾಜಕಾರಣವನ್ನು ತಲ್ಲಣಗೊಳಿಸಿದ ಪ್ರಕರಣ ಇದು. 2014 ರಲ್ಲಿ ಚಿತ್ರೀಕರಿಸಲಾಗಿ, 2016 ರ ವಿಧಾನಸಭಾ ಚುನಾವಣೆಯ ಹೊಸ್ತಿಲಲ್ಲಿ ಬಿಡುಗಡೆಯಾದ ‘ನಾರದ ನ್ಯೂಸ್’ ಸ್ಟಿಂಗ್ ಆಪರೇಷನ್‌ನಲ್ಲಿ, ತೃಣಮೂಲ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್‌ನ (TMC) ಹಲವು ಹಿರಿಯ ಸಚಿವರು, ಸಂಸದರು ಮತ್ತು ನಾಯಕರು ನಕಲಿ ಕಂಪನಿಯೊಂದಕ್ಕೆ ಅನುಕೂಲ ಮಾಡಿಕೊಡಲು ಲಂಚ ಪಡೆಯುತ್ತಿದ್ದ ದೃಶ್ಯಗಳಿದ್ದವು. ಇದು ಮಮತಾ ಬ್ಯಾನರ್ಜಿ ಸರ್ಕಾರಕ್ಕೆ ತೀವ್ರ ಮುಜುಗರ ತಂದಿತ್ತಲ್ಲದೆ, ಸಿಬಿಐ ಮತ್ತು ಇಡಿ ತನಿಖೆಗೂ ದಾರಿ ಮಾಡಿಕೊಟ್ಟಿತು. ಮುಕುಲ್ ರಾಯ್, ಸುವೇಂದು ಅಧಿಕಾರಿ ಮುಂತಾದ ಘಟಾನುಘಟಿ ನಾಯಕರು ಈ ವಿವಾದದಲ್ಲಿ ಸಿಲುಕಿದ್ದರು.
4. ಕರ್ನಾಟಕ ರಾಜಕಾರಣ: ‘ಆಡಿಯೋ ಲೀಕ್’, ‘ಸಿಡಿ’ ಮತ್ತು ‘ಪೆನ್ ಡ್ರೈವ್’ ಪರ್ವ
ಕರ್ನಾಟಕ ರಾಜಕಾರಣದಲ್ಲಿ ಸ್ಟಿಂಗ್ ಆಪರೇಷನ್‌ಗಳು ನೇರ ತನಿಖಾ ಪತ್ರಿಕೋದ್ಯಮಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ರಾಜಕೀಯ ವಿರೋಧಿಗಳನ್ನು ಹಣಿಯುವ ಅಸ್ತ್ರವಾಗಿ ಬಳಕೆಯಾಗುತ್ತಿವೆ.
-
ಆಪರೇಷನ್ ಕಮಲ ಮತ್ತು ಆಡಿಯೋ ಬಾಂಬ್‌ಗಳು: 2018-2019ರ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಮೈತ್ರಿ ಸರ್ಕಾರವನ್ನು ಉರುಳಿಸುವ ಮತ್ತು ಉಳಿಸಿಕೊಳ್ಳುವ ಕಸರತ್ತಿನಲ್ಲಿ ಹಲವು ‘ಆಡಿಯೋ ಸ್ಟಿಂಗ್’ಗಳು ಬಿಡುಗಡೆಯಾದವು. ಶಾಸಕರಿಗೆ ಹಣದ ಆಮಿಷ ಒಡ್ಡುತ್ತಿರುವ ಆಡಿಯೋಗಳು ನಿತ್ಯವೂ ಮಾಧ್ಯಮಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರಸಾರವಾಗಿ, ರಾಜಕೀಯ ನಾಯಕರ ನೈತಿಕತೆಯನ್ನೇ ಪ್ರಶ್ನಿಸುವಂತೆ ಮಾಡಿದವು.
-
ಸಿಡಿ ಪ್ರಕರಣ (2021): ಪ್ರಭಾವಿ ಸಚಿವರೊಬ್ಬರ ಖಾಸಗಿ ಕ್ಷಣಗಳ ವಿಡಿಯೋ (ಸಿಡಿ) ಬಿಡುಗಡೆಯಾಗಿ ರಾಜ್ಯ ರಾಜಕಾರಣದಲ್ಲಿ ಸಂಚಲನ ಮೂಡಿಸಿತ್ತು. ಇದು ಸಚಿವರ ರಾಜೀನಾಮೆಗೆ ಕಾರಣವಾಯಿತು. ಇದೊಂದು ವ್ಯವಸ್ಥಿತ ಹನಿಟ್ರ್ಯಾಪ್ ಮತ್ತು ಸ್ಟಿಂಗ್ ಆಪರೇಷನ್ ಎಂಬುದು ನಂತರದ ದಿನಗಳಲ್ಲಿ ಚರ್ಚೆಗೆ ಗ್ರಾಸವಾಯಿತು.
-
ಇತ್ತೀಚಿನ ವಿದ್ಯಮಾನಗಳು: ಇತ್ತೀಚೆಗೆ ರಾಜಕಾರಣಿಗಳ ಖಾಸಗಿ ವಿಡಿಯೋಗಳನ್ನು ಇಟ್ಟುಕೊಂಡು ಬ್ಲಾಕ್‌ಮೇಲ್ ಮಾಡುವ ದೊಡ್ಡ ಜಾಲವೊಂದು ಸಕ್ರಿಯವಾಗಿರುವ ಬಗ್ಗೆ ವರದಿಗಳಾಗಿವೆ. ನಾಯಕರುಗಳು ನ್ಯಾಯಾಲಯದ ಮೊರೆ ಹೋಗಿ, ತಮ್ಮ ವಿರುದ್ಧ ಯಾವುದೇ ಮಾನಹಾನಿಕರ ಸುದ್ದಿ ಅಥವಾ ವಿಡಿಯೋ ಪ್ರಸಾರ ಮಾಡದಂತೆ ತಡೆಯಾಜ್ಞೆ (Injunction order) ತರುವ ಹೊಸ ಸಂಸ್ಕೃತಿ ರಾಜ್ಯದಲ್ಲಿ ಆರಂಭವಾಗಿದೆ.
ಪತ್ರಿಕಾ ಧರ್ಮದಿಂದ ಬ್ಲಾಕ್ ಮೇಲ್ ತಂತ್ರದವರೆಗೆ
ಆರಂಭದಲ್ಲಿ ಸ್ಟಿಂಗ್ ಆಪರೇಷನ್‌ಗಳ ಉದ್ದೇಶ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಹಿತಾಸಕ್ತಿಯಾಗಿತ್ತು. ಆದರೆ, ಇಂದು ಅದರ ಸ್ವರೂಪ ಸಂಪೂರ್ಣ ಬದಲಾಗಿದೆ.
-
ರಾಜಕೀಯ ಸೇಡು: ವಿರೋಧಿಗಳನ್ನು ಅಧಿಕಾರದಿಂದ ಕೆಳಗಿಳಿಸಲು, ಚುನಾವಣೆಯಲ್ಲಿ ಸೋಲಿಸಲು ವ್ಯವಸ್ಥಿತವಾಗಿ ಕ್ಯಾಮೆರಾಗಳನ್ನು ಬಳಸಲಾಗುತ್ತಿದೆ.
-
ಹನಿಟ್ರ್ಯಾಪ್ ಮತ್ತು ಸುಲಿಗೆ: ಮಹಿಳೆಯರನ್ನು ಬಳಸಿ ರಾಜಕಾರಣಿಗಳನ್ನು ಬಲೆಗೆ ಬೀಳಿಸಿ, ವಿಡಿಯೋ ಚಿತ್ರೀಕರಿಸಿ ಕೋಟ್ಯಂತರ ರೂಪಾಯಿ ಸುಲಿಗೆ ಮಾಡುವ ‘ಬ್ಲಾಕ್ ಮೇಲ್ ಜಾಲ’ಗಳು ಸೃಷ್ಟಿಯಾಗಿವೆ.
-
ಡೀಪ್ ಫೇಕ್ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನ: ಆಧುನಿಕ ಕೃತಕ ಬುದ್ಧಿಮತ್ತೆ (AI) ತಂತ್ರಜ್ಞಾನವನ್ನು ಬಳಸಿ, ನಾಯಕರ ಮುಖವನ್ನು ಬೇರೊಂದು ವಿಡಿಯೋಗೆ ಅಂಟಿಸಿ (Deepfake) ತೇಜೋವಧೆ ಮಾಡುವ ಕೃತ್ಯಗಳು ಹೆಚ್ಚಾಗಿವೆ.
ಕಾನೂನು ಏನು ಹೇಳುತ್ತದೆ?
ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಸ್ಟಿಂಗ್ ಆಪರೇಷನ್‌ಗಳಿಗೆ ಸ್ಪಷ್ಟವಾದ ಕಾನೂನು ಚೌಕಟ್ಟಿಲ್ಲ. ಆದರೆ, ಸುಪ್ರೀಂ ಕೋರ್ಟ್ ಹಲವು ಪ್ರಕರಣಗಳಲ್ಲಿ ತನ್ನ ನಿಲುವನ್ನು ಸ್ಪಷ್ಟಪಡಿಸಿದೆ. “ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಹಿತಾಸಕ್ತಿ ಇರುವಲ್ಲಿ ಮಾತ್ರ ಸ್ಟಿಂಗ್ ಆಪರೇಷನ್‌ಗಳಿಗೆ ಮಾನ್ಯತೆ ಇರುತ್ತದೆ. ಆದರೆ, ಉದ್ದೇಶಪೂರ್ವಕವಾಗಿ ಒಬ್ಬರನ್ನು ಅಪರಾಧ ಮಾಡಲು ಪ್ರಚೋದಿಸಿ (Entrapment), ಅಥವಾ ಬ್ಲಾಕ್‌ಮೇಲ್ ಉದ್ದೇಶದಿಂದ ಮಾಡುವ ಖಾಸಗಿತನದ ಉಲ್ಲಂಘನೆಯು ಕಾನೂನುಬಾಹಿರ,” ಎಂದು ನ್ಯಾಯಾಲಯಗಳು ಎಚ್ಚರಿಸಿವೆ.
ಒಟ್ಟಾರೆಯಾಗಿ, ಸ್ಟಿಂಗ್ ಆಪರೇಷನ್‌ಗಳು ರಾಜಕೀಯ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯ ಕೊಳಕನ್ನು ತೊಳೆಯುವ ಬದಲು, ಇಂದು ರಾಜಕೀಯ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯನ್ನು ಇನ್ನಷ್ಟು ಕಲುಷಿತಗೊಳಿಸುವ ‘ಬ್ಲಾಕ್ ಮೇಲ್’ ಅಸ್ತ್ರವಾಗಿ ಬದಲಾಗಿರುವುದು ಪ್ರಜಾಪ್ರಭುತ್ವದ ಬಹುದೊಡ್ಡ ದುರಂತ.
