ಮೈಸೂರು (ಸಂಭ್ರಮಪ್ರಭ ವಾರ್ತೆ): ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ನಗರಿ ಮೈಸೂರಿನಲ್ಲಿ ದಸರಾ ಎಂದರೆ ಕೇವಲ ಅರಮನೆಗೆ ಸೀಮಿತವಾದ ಹಬ್ಬವಲ್ಲ; ಅದು ಮನೆ-ಮನೆಗಳ ಮತ್ತು ಮನಸ್ಸುಗಳ ಹಬ್ಬ. ನಾಡಿನಾದ್ಯಂತ ವಿಜಯದಶಮಿಯನ್ನು ಸಡಗರದಿಂದ ಆಚರಿಸಲಾಗುತ್ತಿದ್ದು, ಮೈಸೂರಿನ ಖ್ಯಾತ ಧಾರ್ಮಿಕ ಚಿಂತಕರಾದ ಡಾ. ಶೆಲ್ವಪಿಳ್ಳೈ ಅಯ್ಯಂಗಾರ್ ಅವರು ತಮ್ಮ ನಿವಾಸದಲ್ಲಿ ಸರ್ವಾಲಂಕೃತಳಾದ ವಿಜಯಲಕ್ಷ್ಮಿ ದೇವಿಗೆ ವಿಶೇಷ ಪೂಜೆ ಸಲ್ಲಿಸುವ ಮೂಲಕ ವಿಜಯದಶಮಿ ಆಚರಿಸಿದರು. ಈ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಅವರು ವಿಜಯದಶಮಿ, ಬನ್ನಿ ಪೂಜೆ ಹಾಗೂ ಆಯುಧ ಪೂಜೆಯ ಪೌರಾಣಿಕ ಮತ್ತು ಐತಿಹಾಸಿಕ ಮಹತ್ವವನ್ನು ಎಳೆಎಳೆಯಾಗಿ ಬಿಚ್ಚಿಟ್ಟಿದ್ದಾರೆ.
ಅರಮನೆ ಸಂಪ್ರದಾಯ ಮತ್ತು ‘ವಿಜಯಲಕ್ಷ್ಮಿ ವ್ರತೋತ್ಸವ’
ದಸರಾ ಹಬ್ಬದಂದು ಮೈಸೂರಿನ ಪ್ರತಿ ಮನೆಗಳಲ್ಲೂ ಗೊಂಬೆಗಳನ್ನು ಕೂರಿಸಿ, ಪ್ರತಿನಿತ್ಯ ಪೂಜಾ ಕೈಂಕರ್ಯಗಳನ್ನು ನೆರವೇರಿಸುವ ಸಂಪ್ರದಾಯವಿದೆ. ರಾಜವಂಶಸ್ಥ ಯದುವೀರ ಕೃಷ್ಣದತ್ತ ಚಾಮರಾಜ ಒಡೆಯರ್ ಅವರು ವಿಜಯದಶಮಿ ಮೆರವಣಿಗೆಯೊಂದಿಗೆ ಭುವನೇಶ್ವರಿ ದೇಗುಲದ ಬಳಿ ಇರುವ ಬನ್ನಿ ಮರಕ್ಕೆ ವಿಶೇಷ ಪೂಜೆ ಸಲ್ಲಿಸುತ್ತಾರೆ.
ಅರಮನೆಯ ಐತಿಹಾಸಿಕ ಸಂಪ್ರದಾಯದ ಕುರಿತು ಮಾತನಾಡಿದ ಡಾ. ಶೆಲ್ವಪಿಳ್ಳೈ ಅಯ್ಯಂಗಾರ್, “ಮುಮ್ಮುಡಿ ಕೃಷ್ಣರಾಜ ಒಡೆಯರ್ ಅವರ ಕಾಲದ ಆಚರಣೆಗಳ ಬಗ್ಗೆ ತಮ್ಮಯ್ಯ ಶಾಸ್ತ್ರಿಗಳು ಬರೆದಿರುವ ‘ರಾಜವಂಶ ರತ್ನಪ್ರಭ’ ಗ್ರಂಥದಲ್ಲಿ ಉಲ್ಲೇಖವಿದೆ. ಮಹಾರಾಜರು ಪಾಡ್ಯದ ದಿನದಂದು ವಿಜಯಲಕ್ಷ್ಮಿ ವ್ರತೋತ್ಸವಕ್ಕಾಗಿ ಸಿದ್ಧರಾಗುತ್ತಿದ್ದರು. ಅಂದರೆ, ದಸರಾ ಹಬ್ಬಕ್ಕೆ ‘ವಿಜಯಲಕ್ಷ್ಮಿ ವ್ರತೋತ್ಸವ’ ಎಂಬ ಮತ್ತೊಂದು ಹೆಸರೂ ಇದೆ. ವಿಜಯಲಕ್ಷ್ಮಿ ದೇವಿಯೇ ಅಪರಾಜಿತಾ ದೇವಿಯಾಗಿದ್ದು, ಆಕೆಗೆ ಖಡ್ಗವನ್ನು ಇಟ್ಟು ಪೂಜಿಸಿ, ಬನ್ನಿ ಮುಡಿಯುವ ಮೂಲಕ ದಸರಾ ಉತ್ಸವ ಸಂಪನ್ನಗೊಳ್ಳುತ್ತದೆ” ಎಂದು ವಿವರಿಸಿದರು.
ವಿಜಯದಶಮಿ ಆಚರಣೆಯ ಪೌರಾಣಿಕ ಹಿನ್ನೆಲೆ
ಪುರಾಣಗಳಲ್ಲಿ ವಿಜಯದಶಮಿ ಆಚರಣೆಗೆ ಪ್ರಮುಖವಾಗಿ ಎರಡು ಹಿನ್ನೆಲೆಗಳಿವೆ:
-
ಶ್ರೀರಾಮನ ವಿಜಯ ಮತ್ತು ಪಟ್ಟಾಭಿಷೇಕ: ಶ್ರೀರಾಮಚಂದ್ರನು ರಾವಣನನ್ನು ಸಂಹರಿಸಿ ವಿಜಯ ಸಾಧಿಸಿದ ದಿನವಿದು. ಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ ವಿಜಯಲಕ್ಷ್ಮಿ ಯಾರಿಗೆ ಒಲಿಯುತ್ತಾಳೋ ಅವರಿಗೆ ಗೆಲುವು ನಿಶ್ಚಿತ. ಕೊನೆಗೆ ವಿಜಯಲಕ್ಷ್ಮಿಯು ಶ್ರೀರಾಮನಿಗೆ ವರಮಾಲೆ ಹಾಕಿದಳು ಎಂಬ ಪ್ರತೀತಿಯಿದೆ. ಈ ಹಿನ್ನೆಲೆಯಲ್ಲಿ ವಿಜಯದಶಮಿಯಂದು ಅರಮನೆ ಹಾಗೂ ಮನೆಗಳಲ್ಲಿ ರಾಮ ಪಟ್ಟಾಭಿಷೇಕದ ಮಂತ್ರಗಳನ್ನು ಪಠಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.
-
ಭಂಡಾಸುರ ಮತ್ತು ಮಹಿಷಾಸುರ ವಧೆ: ದೇವಿಯು ಭಂಡಾಸುರನನ್ನು ವಧಿಸಿ ಸಂತೋಷಪಟ್ಟ ದಿನವಿದು. ಹಾಗೆಯೇ, ಸಾಕ್ಷಾತ್ ಮಹಿಷಾಸುರ ಮರ್ದಿನಿಯಾದ ಚಾಮುಂಡೇಶ್ವರಿಯು ಶಂಖ-ಚಕ್ರಧಾರಿಣಿಯಾಗಿ ದುಷ್ಟ ಸಂಹಾರ ಮಾಡಿದ ದಿನವಾಗಿದೆ. ಜೀವನದಲ್ಲಿ ಯಶಸ್ಸು ಮತ್ತು ಗೆಲುವನ್ನು ಬಯಸುವ ಪ್ರತಿಯೊಬ್ಬರೂ ವಿಜಯದಶಮಿಯಂದು ಅಪರಾಜಿತಾ ದೇವಿಯನ್ನು ಮತ್ತು ಬನ್ನಿ ಮಹಾಕಾಳಿಯನ್ನು ಪೂಜಿಸಬೇಕು.
ಬನ್ನಿ ಮರದ (ಶಮೀ ವೃಕ್ಷ) ಮಹತ್ವ ಮತ್ತು ಮಹಾಭಾರತದ ನಂಟು
ಭಾರತೀಯ ಸಂಸ್ಕೃತಿಯಲ್ಲಿ ಶಮೀ ವೃಕ್ಷಕ್ಕೆ (ಬನ್ನಿ ಮರ) ವಿಶೇಷ ಸ್ಥಾನವಿದೆ. “ಶಮೀ ಶಮಯತೇ ಪಾಪಂ ಶಮೀ ಶತ್ರುವಿನಾಶಿನೀ, ಅರ್ಜುನಸ್ಯ ಧನುರ್ಧಾರೀ ರಾಮಸ್ಯ ಪ್ರಿಯವಾದಿನೀ” ಎಂಬ ಶ್ಲೋಕದಂತೆ, ಬನ್ನಿ ಮುಡಿದು ಚಿನ್ನದಂತೆ ಹಂಚುವುದರಿಂದ ಪಾಪಗಳು ನಾಶವಾಗಿ ಸಮಸ್ತ ಮಂಗಳಗಳು ಉಂಟಾಗುತ್ತವೆ.
ಮಹಾಭಾರತದಲ್ಲಿ ಪಾಂಡವರು ವನವಾಸ ಮುಗಿಸಿ ಅಜ್ಞಾತವಾಸಕ್ಕೆ ತೆರಳುವ ಮುನ್ನ, ತಮ್ಮ ಬಳಿಯಿದ್ದ ಪಾಶುಪತಾಸ್ತ್ರ, ಗದೆ ಮುಂತಾದ ದೈವಿಕ ಆಯುಧಗಳನ್ನು ಜನರ ಕಣ್ಣಿಗೆ ಬೀಳದಂತೆ ಬಚ್ಚಿಡಬೇಕಿತ್ತು. ಆಗ ಅವರು ದುರ್ಗಾದೇವಿಯನ್ನು ಪ್ರಾರ್ಥಿಸಿ, ಜನರು ಓಡಾಡಲು ಹೆದರುತ್ತಿದ್ದ ಊರಿನ ಉತ್ತರ ಭಾಗದ ಕಾಡಿನಲ್ಲಿದ್ದ ಬನ್ನಿ ಮರದಲ್ಲಿ ತಮ್ಮ ಆಯುಧಗಳನ್ನು ಬಚ್ಚಿಟ್ಟು, ರಕ್ಷಣೆಗಾಗಿ ರಾಕ್ಷಸಾಕಾರದ ಬೊಂಬೆಯನ್ನು (ಬೆದರುಗೊಂಬೆ) ಕಟ್ಟಿದ್ದರು. ಒಂದು ವರ್ಷದ ಅಜ್ಞಾತವಾಸ ಮುಗಿದ ನಂತರ, ಇದೇ ದಿನದಂದು ಬನ್ನಿ ವೃಕ್ಷಕ್ಕೆ ಪೂಜೆ ಸಲ್ಲಿಸಿ ತಮ್ಮ ಆಯುಧಗಳನ್ನು ಮರಳಿ ಪಡೆದು ಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ ವಿಜಯ ಸಾಧಿಸಿದರು.
ಇದೇ ಹಿನ್ನೆಲೆಯಲ್ಲಿ ಅರಮನೆಯಲ್ಲಿಯೂ ಆಯುಧಗಳನ್ನು ಸ್ವಚ್ಛಗೊಳಿಸಿ ಎಣ್ಣೆ ಹಚ್ಚುವ ‘ಎಣ್ಣೆ ಮಜ್ಜನ ಶಾಸ್ತ್ರ’ ನಡೆಯುತ್ತದೆ. ಹಿಂದೆ ಶ್ರೀರಂಗಪಟ್ಟಣದಲ್ಲಿ ಕಾವೇರಿ ನದಿ ದಡದಲ್ಲಿ ಆಯುಧಗಳನ್ನು ತೊಳೆದು ಪೂಜಿಸಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು; ಮೈಸೂರಿನಲ್ಲಿ ಕೋಡಿ ಸೋಮೇಶ್ವರ ದೇವಸ್ಥಾನದ ಬಳಿಯ ನೀರಿನಲ್ಲಿ (ದೇವರಾಜ ಸಮುದ್ರ) ಆಯುಧಗಳನ್ನು ತೊಳೆದು ತಂದು ಪೂಜಿಸುವ ಸಂಪ್ರದಾಯ ಬೆಳೆದುಬಂದಿದೆ.
ಆಯುಧವಿರುವುದು ಹಿಂಸೆಗಲ್ಲ, ಶಾಂತಿ ಮತ್ತು ರಕ್ಷಣೆಗಾಗಿ!
ಆಯುಧ ಪೂಜೆಯ ತಾತ್ವಿಕ ಅರ್ಥವನ್ನು ವಿವರಿಸಿದ ಡಾ. ಅಯ್ಯಂಗಾರ್ ಅವರು ಮಹಾಭಾರತದ ಪ್ರಸಂಗವೊಂದನ್ನು ಉಲ್ಲೇಖಿಸಿದರು. “ಧರ್ಮರಾಜನು ಭೀಷ್ಮಾಚಾರ್ಯರನ್ನು ಕುರಿತು ‘ಕತ್ತಿ ಅಥವಾ ಆಯುಧ ಕೊಲ್ಲುವುದಕ್ಕೆ ಇರುವ ಕೆಟ್ಟ ವಸ್ತುವಲ್ಲವೇ?’ ಎಂದು ಕೇಳುತ್ತಾನೆ. ಅದಕ್ಕೆ ಭೀಷ್ಮರು, ‘ಆಯುಧ ಇರುವುದು ಕೊಲ್ಲುವುದಕ್ಕಲ್ಲ, ಪ್ರಜೆಗಳನ್ನು ಕಾಪಾಡುವುದಕ್ಕೆ. ರಾಜನಾದವನಿಗೆ ಚತುರಂಗ ಬಲ (ಇಂದಿನ ಪೊಲೀಸ್ ಅಥವಾ ಮಿಲಿಟರಿ ವ್ಯವಸ್ಥೆ) ಇಲ್ಲದಿದ್ದರೆ ಆ ದೇಶಕ್ಕೆ ಉಳಿಗಾಲವಿಲ್ಲ. ದುಷ್ಟರ ಸಂಹಾರ ಮತ್ತು ಶಿಷ್ಟರ ರಕ್ಷಣೆಯ ಮೂಲಕ ಸಮಾಜದಲ್ಲಿ ಶಾಂತಿ ನೆಲೆಸುವಂತೆ ಮಾಡುವುದೇ ಆಯುಧದ ಮೂಲ ಉದ್ದೇಶ’ ಎಂದು ತಿಳಿಸುತ್ತಾರೆ. ಹೀಗಾಗಿ ಶಾಂತಿ ಮತ್ತು ರಕ್ಷಣೆಯ ಸಂಕೇತವಾಗಿ ನಮ್ಮ ನಾಡಿನಲ್ಲಿ ಆಯುಧ ಪೂಜೆ ಹಾಗೂ ವಿಜಯದಶಮಿಯನ್ನು ಆಚರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ” ಎಂದು ತಿಳಿಸಿದರು.
